Raratonga

Sim op het strand in de liefdeszomer van 1951

“Raratonga” is een gedicht dat Nand schreef in de cel op 29 (of 11, zie infra) september 1947. Later zou het het adagio worden van het liefdesverhaal “Nand en Sim”, een fragment ervan werd ook afgedrukt bij het overlijdensbericht van Nand.

Het gedicht werd dus in oorsprong niet voor Sim geschreven, maar Nand recupereert het wel.
Uit zijn liefdesbrief van 7 november 1950 aan Sim:

“Ik sluit hierbij in: een versje uit dezelfde drang geboren, het is in de gevangenis geschreven, maar het werd gericht aan haar die ik later “wellicht eens lief zou hebben”, dus aan jou, Liefste mijn ! “

En daarna volgt een wel erg emotionele ontboezeming:

“Hoe heb ik die paar uren in de bios naast je en van je genoten, mijn levende, warme, zijde-zachte lief ! Zo zie ik je, zo heb ik je sedert mijn jeugd gezien, dus sedert mijn geboorte (en ik schrijf met jou “van alle tijden”, als mijn “alles”, de levende belichaming van al het schone dat ik ooit puurde uit het bestaan, de honing uit de wonderbaarste bloemkelken die de bedwelmende mede der dichters is. Bedwelm mij, lief, altijd, laat mij aan jou drinken als aan een broos gesneden zomer. Laat mij hevig van deze aarde zijn en hevig de aarde ontstijgen. Laat mij elke zoete lijn van je lijf als een zachte deining in mij voelen bewegen, draag mij, verhef mij, maak mijn geest licht, bevrijd mij opdat ik blijve,
Je Nand”

Daarna volgt het gedicht “Raratonga” met daaronder tussen haakjes: “(in ’47 voor jou geschreven)”.

Ik koos deze titel ook als “auteur” voor deze website en het bijhorend project, ik vond de naam altijd al erg exotisch klinken, en in mijn verbeelding zag ik het als een verre, onbestemde maar beloftevolle bestemming van “paradijselijke” aard. De tekst van het gedicht versterkte nog dat gevoel, zeker toen ik wist waar en wanneer het geschreven was.

Toen ik de slotscène van de film “The Shawshank Redemption” zag kon ik dit gevoel meteen visualiseren.

Hieronder de aquarel, eveneens door Nand in de cel geschilderd (een kopie, want het origineel werd door Sim aan een bevriend koppel geschonken als huwelijksgeschenk).

Raratonga

Konden wij reizen, gij en ik,
o geliefde mijn,
verre van nood en pijn,
op een broos getuigde brik
of een blanke brigantijn,
dan zouden wij saam, wij beiden,
de bevende zeilen spreiden
en stevenen, vredig en vrij,
de deemstering voorbij.

Aan een morgenlijke kust
zouden wij ’t anker haken,
en zalig ontwaken
smarten onbewust.

Louter azuur en zon-verloomd,
een blauw blazoen met goud doorboomd
glanst hier de zee: de aarde
met ooft en sappen mild,
bloeit welig wild,
in rood-koralen gaarde
praalt de bedaarde
rijk geschubde vis.
De nachten geuren bloemenfris.

Maar ach, wat zou geliefde mijn,
zonder nood, zonder pijn,
onze liefde zijn?

Het originele manuscript (detail hieronder). Aanvankelijk was de titel “Rarautonga”. Nand is dit waarschijnlijk later, na zijn vrijlating, gaan opzoeken. Hier schrijft hij erbij: “Oceaan”. Waarschijnlijk gaat het om één van de Cookeilanden “Rarotonga” (zie infra).
Erboven een potloodtekening van, links, een brigantijn (“roverschip”) en rechts een brik.
Geschreven op “29-9-47. c 34.” De “c” staat voor “cel”.

Het zou kunnen dat de datum “29.9.47” hoort bij het gedicht dat bedekt wordt door de tekening.  In potlood lezen we ook een vroegere datum: “11.9.47”. Op de volgende bladzijde gaat Raratonga verder en wordt duidelijk wat Nand bedoelt met “Oceaan”: het zou de titel moeten worden van een bundel waarvan hij al een inhoudsopgave heeft, alle gedichten die in die bundel thuishoren krijgen de stempel “Oceaan”:

 

In mijn bezit deze kleine houtgravure (21x14cm), waarop de eerste strofe van “Raratonga”. Ik weet niet met welk procédé noch door wie deze gravure werd vervaardigd, maar het is in ieder geval een prachtig stukje vakmanschap…

Op de achterzijde een etiket met vermelding: “Innige herinnering / Rolande – Truda / 18 Oogst 1951”. Truda was een oud-leerlinge van Sim tijdens haar lesdagen in de Rijksmiddelbare Meisjesschool te Hasselt bij aanvang van de Tweede Wereldoorlog. Ook Rolande was een oud-leerling van toen.  Later zou Truda enkele jaren inwonend huishoudster worden bij Sim en Nand. Het is een verjaardagsgeschenk, want op 18 oogst (= augustus) 1951 is Sim jarig, vijf weken later zou ze met Nand trouwen.

Of Nand met “Raratonga”  “Rarotonga” bedoelt, één van de Cook eilanden in de Stille Zuidzee, is niet 100% zeker, maar wel aannemelijk. Waarschijnlijk vond hij het in een boek over James Cook, de ontdekkingsreiziger.
Zie ook: “History of the Cook Islands“.

Etymologie: Raratonga is op te splitsen in twee woorden: “Rara” + “Tonga”. Ik vond, na lang zoeken, de volgende betekenis(sen) via de site  http://maori.org.ck/ .

“Rara”: “Branch, off-shoot. Main ideas, salient points.”, “Dry (leaves) in sun, to dry before or over fire (leaves), to smoke or cook (fish) over a fire”, “A tree (Vitex trifolia) used in herbal medicine”.
“Tonga”: “South”, “south”, “Stand on the sea floor (as a wader), reach bottom (e.g. as an anchor), sound depth.”

Pas na het overlijden van Nand ging Sim op zoek naar de betekenis van “Raratonga”, zie de pagina “Brieven aan Nand” blz 51.