{"id":2521,"date":"2018-10-17T11:18:24","date_gmt":"2018-10-17T11:18:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/?page_id=2521"},"modified":"2022-08-01T17:36:31","modified_gmt":"2022-08-01T15:36:31","slug":"inleiding","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/","title":{"rendered":"Verantwoording"},"content":{"rendered":"<p><em>(nvdr: zie aantekeningen hierbij op de pagina &#8220;<span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Ridder Dood en Duivel<\/a><\/span>&#8220;)<\/em><\/p>\n<p>Opmerking: In de eerste versie van het typoscript was de verantwoording korter en opgenomen in het hoofdstuk &#8220;Mobilisatie en Meidagen&#8221;:<\/p>\n<p><em>&#8220;Infandum regina jubes veterem renovare dolorem&#8230;&#8221; (*) De bekende verzen van Vergilius komen mij voor de geest, nu ik mij voor &#8217;t papier zet om de belevenissen van de jaren 1939-1949 neer te schrijven. Ongaarne doe ik dat gesloten boek open, omdat de herinnering aan die dagen allesbehalve hartvesrterkend is. Maar met het oog op de komenden, en niet het minst mijn kinderen, die wel eerst en vooral over mijn optreden dienen ingelicht, acht ik het wenselijk alles te boek te stellen, al doet het ook pijn.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>(*) Vert.: &#8220;Gij verzoekt mij, koningin, mijn onuitsprekelijke smart te hernieuwen (in de gedachte terug te roepen)&#8221;. Vergilius, Aeneis 2, 3.<\/p>\n<hr \/>\n<p>V E R A N T W O O R D I N G<\/p>\n<p>Ik had niet gedacht dat ik de belevenissen uit de bewogen jaren 1939-1949 te boek zou stellen, ik had mij zelfs voorgenomen dat zegel niet te verbreken. Waarom dan toch die oude wonde geopend? Niet om haat te prediken of wraakgevoelens bij om het even wie op te wekken \u2013 daarvan is de wereld al oververzadigd. Maar ik heb de leeftijd bereikt waarop je op je aards bestaan terugblikt, en nagaat wat je achterlaat als je moet heengaan. In mijn geval blijft er mij niets meer over dan mijn letterkundig werk. Als ik nu bepaalde kritieken lees, kom ik tot de bevinding dat bitter weinig over de zin van dat werk bekend is. Een genuanceerd oordeel ontbreekt, zodat allerlei misvattingen niet uitgesloten zijn.<\/p>\n<p>Allereerst is het nodig de omstandigheden te kennen waarin een paar bundels ontstonden.\u00a0 Ik alleen weet het, ik ben de enige wie het kan weten.\u00a0 Daarom vatte ik in het zestigste jaar van mijn leven het plan op het een en ander op te tekenen \u2013 een strijder is ten slotte op zichzelf aangewezen.\u00a0 Ik doe het van op afstand, waar moge-lijk, met de nodige humor, zij het dan ook galgenhumor; ik blijf zo objectief mogelijk, maar ook zo trouw mogelijk, en teken ook de reacties op waarvan ik mij nog bewust ben.\u00a0 Het is immers zaak de werkelijke sfeer op te roepen waarin de verzen geschreven werden.\u00a0 Een dagboek is het niet, wel herinneringen aan feiten, die op mijn denken en dus op mijn literair werk enige invloed hebben gehad, en hier niet in chronologische volgorde worden weergegeven, maar gegroepeerd, volgens het behandelde motief, bij voorbeeld, de ziekenbarak.\u00a0 Dat was mogelijk omdat het hier om een terugblik gaat.<\/p>\n<p>Ik bracht dus deze herinneringen op het papier om literair-historische redenen.\u00a0 Heden ten dage is men wel geneigd het gedicht uit de psychologische gezichtshoek te benaderen, maar het gedicht zelf is veelal de psychische reactie op de beleefde werkelijkheid \u2013 zeker in onderhavig geval.\u00a0 Wat op het eerste gezicht een decoratief paneel lijkt, is in wezen de objectivering van een persoonlijk gegrepen-zijn, en dient dus als objectieve lyriek beschouwd.\u00a0 Het eigen beleven van de dichter wordt niet rechtstreeks, maar door een mythologisch of historisch beeld heen verwoord, omdat hij nu eenmaal in een dergelijke wereld leeft, of doodgewoon omdat hij zo geaard is.\u00a0 Deze beelden vormen dus een soort van ectoplasma, dat de existenti\u00eble grond zelf van de mens veruiterlijkt.\u00a0 Als typisch voorbeeld daarvan moge het gedicht \u201cDe Piramide\u201d gelden (1).\u00a0 Het betreft hier Ramses, noch Toetmes noch om het even welke farao, maar het ik zelf dat zijn tragiek in dat beeld projecteer.\u00a0 Die projectie neemt wel eens de vorm van een verhaal aan. \u00a0Leg het vers De Conquistador uit \u201cHet \u00a0Eiland Antilia\u201d naast het gelijknamig stuk van De Heredia (2).\u00a0 In dit laatste gaat het om een decoratieve hero\u00efek, om de \u201cpanache\u201d \u2013 in het eerste gaat het om een aanklacht tegen de schijnvrome harteloosheid van een \u201cbeschaving\u201d die zich aan argeloze mensen vergrijpt en het fresco eindigt op een cynisch gegrinnik als de Spaanse Grande, na een barbaarse onderdrukking, de Heilige Maagd dankt voor de \u201czege\u201d.\u00a0 Het is de wereld der mensen gezien door de tralies van een gevangeniscel.<\/p>\n<p>Wat nu, meer in het bijzonder, de politieke gedichten aangaat, het was nodig de werkelijke achtergrond daarvan te onthullen.<\/p>\n<p>Een paar zijn in zoverre misleidend, dat zij zekere beleefdheden voor de censuur in acht nemen, om des te beter wezenlijke dingen te kunnen zeggen.\u00a0 In andere worden die dingen onverbloemd gezegd, dan worden het strijdverzen t\u00e9gen de bezetter gericht.<\/p>\n<p>Zestig jaar. Het is de leeftijd waarop schrijvers die in de offici\u00eble gunst staan tijdens academische zittingen en op banketten worden gehuldigd.\u00a0 Een strijder op de voorposten staat ten lest alleen.\u00a0 Ik herdacht deze verjaardag door mijn belevenissen in de donkerste jaren van de strijd voor de ontvoogding van Vlaanderen op het papier te brengen.\u00a0 Het geldt hier een uiterste beroep op de laatste rechter Tijd \u2013 hij zal over ons allen oordelen.<\/p>\n<p>Waarheid is de werkelijke grondslag van de gerechtigheid.\u00a0 Ik vertrouw dat ons volk eenmaal die waarheid zal inzien, en beseffen dat ik, en zovelen in mijn geval, slechts de leuze \u201cAlles voor Vlaanderen\u201d in houwe trouwe hebben gediend.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Commentaar<\/strong><\/p>\n<p><sup>(1)<\/sup>\u00a0Het gedicht \u201cDe Piramide\u201d werd gepubliceerd in de bundel \u201cDe Gouden Helm\u201d, uit 1951. Deze bundel bevatte uitsluitend in de cel geschreven po\u00ebzie. Aan spelling en interpunctie heb ik niets veranderd (bemerk bv de plaats waar telkens het dubbelpunt of puntkomma staat). De spelling die gebruikt wordt in deze gedrukte versie van 1951 is die van de spellingshervorming van 1946.<\/p>\n<p><em>DE PIRAMIDE\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>In \u2019t ruige rijk der koninklijke leeuwen<\/em><br \/>\n<em>bouwde hij mij tot onverganklijk schrijn :<\/em><br \/>\n<em>een koningsburcht voor alle eeuwen<\/em><br \/>\n<em>in het diep der woestijn.<\/em><\/p>\n<p><em>Zo kruiste hij gerust de gouden handen:<\/em><br \/>\n<em>en sliep, onder het gouden masker zwart ;<\/em><br \/>\n<em>ik sloot hem in mijn stenen wanden<\/em><br \/>\n<em>als een levende hart..<\/em><\/p>\n<p><em>Den breden voet in zengend zand begraven,<\/em><br \/>\n<em>de spits geslepen tot een stenen schicht,<\/em><br \/>\n<em>voelde ik de tijden duister graven<\/em><br \/>\n<em>en azen op mijn gezicht.<\/em><\/p>\n<p><em>Maar roerloos in de rode kim verloren,<\/em><br \/>\n<em>leefden wij ver van vreugde en verdriet ;<\/em><br \/>\n<em>doden, doch in den dood herboren,<\/em><br \/>\n<em>en hoorden de wereld niet.<\/em><\/p>\n<p><em>Stil met de stilte van de zwartste nachten,<\/em><br \/>\n<em>eenzaam en stralend als de zuivre zon,<br \/>\n<\/em><em>lag hij alleen met zijn gedachte<\/em><br \/>\n<em>die niet sterven kon.<\/em><\/p>\n<p><em>Zalig in \u2019t wolk-omwalde westen,<\/em><br \/>\n<em>dwaalde zijn ziel in \u2018t eeuwig avondrood ;<br \/>\n<\/em><em>en sliep hij in mijn marmren veste,<br \/>\n<\/em><em>zo kende hij geen nood.<\/em><\/p>\n<p><em>Toen beukten barse hamers en houwelen,<br \/>\n<\/em><em>en rukten uit de rots mijn levend hart\u2026<br \/>\n<\/em><em>Nu ligt hij zonder goud, zonder juwelen,<br \/>\n<\/em><em>ten toon, verdord en zwart.<\/em><\/p>\n<p><em>\u2019t Geslacht dat schond wat vromer eeuwen spaarden,<br \/>\n<\/em><em>bestaart zijn heilig hoofd met hoon en schrik ;<br \/>\n<\/em><em>de Pharao, grauw als de aarde,<br \/>\n<\/em><em>zwijgt met gedoofden blik.<\/em><\/p>\n<p><em>Hoe doolt nu ach, zijn ziel in gure streken,<br \/>\n<\/em><em>beloerd, belaagd door helsen haat en nijd !<br \/>\n<\/em><em>Hoe moet zij haast van angsten breken<br \/>\n<\/em><em>in den kuil der eeuwigheid.<br \/>\n<\/em><em><br \/>\nEn, sterker dan de dood, een burcht geboren,<br \/>\n<\/em><em>ik, doelloos puin van een gewijde schrijn,<br \/>\n<\/em><em>sta in de rode kim verloren<br \/>\n<\/em><em>van de wrede woestijn.<\/em><\/p>\n<p>Overgeleverd zijn ook twee aquarellen van dit gedicht (hard tekenpapier, 35x27cm), ingekort vanwege de bladspiegel, gecre\u00eberd in de cel (1946).\u00a0De originelen zijn, jammer genoeg, door het vele verhuizen en de onzorgvuldige bewaring beschadigd (geplooid).<\/p>\n<p>Onderling zijn er verschillen, zo bijvoorbeeld al in de titel: \u201cDe Pyramiede\u201d vs \u201cDe Pyramide\u201d. Een bewuste verbetering of een onbewuste fout? Dat laatste gedicht heeft hier ook en strofe minder.<\/p>\n<p>Hoewel Nand in zijn memoires schrijft \u201cHet betreft hier Ramses, noch Toetmes noch om het even welke farao\u201d, schildert hij die toch: de eerste aquarel (1946) toont nl. farao\u00a0<a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Toetanchamon\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">Toetanchamon<\/a>\u00a0. Het tweede aquarel toon de sfinx. Maar waarschijnlijk moet dit ook ge\u00efnterpreteerd worden zoals Nand schrijft als \u201chet ik zelf dat zijn tragiek in dat beeld projecteert\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u201cDe Pyramiede\u201d<\/strong>\u00a0(1)<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede.jpg\" data-slb-active=\"1\" data-slb-asset=\"372182543\" data-slb-internal=\"0\" data-slb-group=\"930\">\u00a0<\/a><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede.jpg\" data-slb-active=\"1\" data-slb-asset=\"372182543\" data-slb-internal=\"0\" data-slb-group=\"930\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1587 size-large\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-680x1024.jpg\" sizes=\"(max-width: 525px) 100vw, 525px\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-680x1024.jpg 680w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-199x300.jpg 199w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-768x1156.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede.jpg 1178w\" alt=\"\" width=\"525\" height=\"791\" \/><\/a><\/p>\n<p>In \u2019t ruige rijk der koninklijke leeuwen<br \/>\nbouwde hij mij tot onverganklijk schrijn,<br \/>\neen koningsburcht voor alle eeuwen<br \/>\nin het diep der woestijn.<\/p>\n<p>Zoo kruiste hij gerust de gouden handen:<br \/>\nen sliep, onder het gouden masker zwart;<br \/>\nik sloot hem in mijn steenen wanden<br \/>\nals een levende hart.<\/p>\n<p>Den breeden voet in \u2019t gloeiend zand begraven,<br \/>\nde spits geslepen tot een steenen schicht,<br \/>\nvoelde ik de tijden duister graven<br \/>\nen azen op mijn gezicht.<\/p>\n<p>Maar roerloos in de roode kim verloren,<br \/>\nleefden wij ver van vreugde en verdriet,<br \/>\ndooden doch in den dood herboren,<br \/>\nen hoorden de wereld niet.<\/p>\n<p><strong>\u201cDe Pyramide\u201d<\/strong>\u00a0(2)<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramide-2.jpg\" data-slb-active=\"1\" data-slb-asset=\"709506443\" data-slb-internal=\"0\" data-slb-group=\"930\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1590 size-large\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramide-2-784x1024.jpg\" sizes=\"(max-width: 525px) 100vw, 525px\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramide-2-784x1024.jpg 784w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramide-2-230x300.jpg 230w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramide-2-768x1003.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramide-2.jpg 1436w\" alt=\"\" width=\"525\" height=\"686\" \/><\/a><\/p>\n<p>In \u2019t ruige rijk der koninklijke leeuwen<br \/>\nbouwde hij mij tot onverganklijk schrijn,<br \/>\neen koningsburcht voor alle eeuwen<br \/>\nin het diep der woestijn.<\/p>\n<p>Zoo kruiste hij gerust de gouden handen:<br \/>\nen sliep, onder het gouden masker zwart;<br \/>\nik sloot hem in mijn steenen wanden<br \/>\nals een levende hart.<\/p>\n<p>Den breeden voet in \u2019t gloeiend zand begraven,<br \/>\nde spits geslepen tot een steenen schicht,<br \/>\nvoelde ik de tijden duister graven<br \/>\nen azen op mijn gezicht.<\/p>\n<p>Maar roerloos in de roode kim verloren,<br \/>\nleefden wij ver van vreugde en verdriet,<br \/>\ndooden doch in den dood herboren,<br \/>\nen hoorden de wereld niet.<\/p>\n<p>Stil met de stilte van de zwartste nachten,<br \/>\neenzaam en stralend als de zuivre zon,<br \/>\nlag hij, alleen met zijn gedachte<br \/>\ndie niet sterven kon.<\/p>\n<p>Manuscript uit zijn \u201c<a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1944-1949-chronologie-gevangenschap-locaties-en-processen\/1945-1949-poetisch-gevangenisdagboek\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Po\u00ebtisch Cel Dagboek<\/a>\u201c, cel 231, 1946:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Pyramiede.jpg\" data-slb-active=\"1\" data-slb-asset=\"1424077844\" data-slb-internal=\"0\" data-slb-group=\"930\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2549 size-full\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Pyramiede.jpg\" sizes=\"(max-width: 551px) 100vw, 551px\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Pyramiede.jpg 551w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Pyramiede-211x300.jpg 211w\" alt=\"\" width=\"551\" height=\"783\" \/><\/a><\/p>\n<p><sup>(2)<\/sup>\u00a0Het gedicht \u201cDe Conquistador\u201d geschreven in gevangenschap (1947) Het komt uit een andere bundel: \u201cHet Eiland Antilia\u201d, ook in 1951 verschenen, maar bij een andere uitgever. Alle gedichten in deze bundel zijn eveneens geschreven tijdens zijn gevangenschap.<br \/>\nNand had zeer waarschijnlijk het boek \u201cHet leven en de reizen van Christoffel Columbus, volume III\u201d,\u00a0 van Washington Irving (1ste uitg. 1829)\u00a0 gelezen. In het 3de hoofdstuk (p.340) \u201cOorlog met de inwoners van Higuey\u201d, wordt daar de\u00a0<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hig%C3%BCey,_Dominican_Republic#History\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">gruwelijke massamoord\u00a0<\/a>door de Spanjaarden in 1503 olv\u00a0<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Juan_de_Esquivel\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">Juan de Equivel<\/a> beschreven (nu gelegen in de Dominicaanse Republiek), beschrijving die overeenkomt met wat Nand hierover schrijft in zijn Po\u00ebtisch Celdagboek (p. 50, zie onderaan deze pagina). Het gedicht is een niet mis te verstane aanklacht, nog steeds actueel. Dit, zo schrijft hij, \u2018in tegenstelling tot De Heredia, waar het gaat het om een decoratieve hero\u00efek, om de \u201cpanache\u201d \u2018: <a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9-Maria_de_Heredia\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">De Heredia\u00a0<\/a> (zelf een afstammeling van de \u2018conquistadores), <a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Conqu%C3%A9rants_(po%C3%A8me)\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">schreef een lofzang op de \u2018veroveraars<\/a>\u2018, Nand doet het omgekeerde: hij klaagt \u2018de schijnvrome harteloosheid van een \u201cbeschaving\u201d\u2019 aan.<\/p>\n<p>De drukker had de laatste strofe \u201cverkeerd gezet\u201d, zo blijkt, ik kan me de vertwijfeling van Nand voorstellen\u2026 Hij was ook niet tevreden met het cursieve lettertype van de bundel, maar daar kon niets meer aan veranderd worden. Onder de afbeelding de \u2018juiste\u2019 weergave van de tekst.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador.jpg\" data-slb-active=\"1\" data-slb-asset=\"1618306097\" data-slb-internal=\"0\" data-slb-group=\"930\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-9699 zoooom\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-300x224.jpg\" sizes=\"(max-width: 553px) 100vw, 553px\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-300x224.jpg 300w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-1024x763.jpg 1024w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-768x572.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-1536x1145.jpg 1536w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador.jpg 1892w\" alt=\"\" width=\"553\" height=\"413\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>De Conquistador<br \/>\n<em>De Spanjaard op Ha\u00efti<\/em><\/p>\n<p>Zij leefden met de zon, loom onder koele palmen,<br \/>\nkinderen argeloos, alom : de wereldzee\u2026<br \/>\nToen hoorden zij bij nacht bombarden bonzend galmen,<br \/>\nrood vlammend donderden karvelen op de ree.<\/p>\n<p>Zij waren kinderen, verschrikt en schuw, en vloden<br \/>\nvoor mannen zwart gebaard, in ijzeren gewaad,<br \/>\ndie zongen lofgezang en wandelden als goden,<br \/>\neen vreugde vreemd en koen op aller blank gelaat.<\/p>\n<p>Zij naderden beschroomd voor paarden en kartouwen,<br \/>\nnodigden \u2018t godenvolk in \u2018t groene blaadrenhuis;<br \/>\nde goden lachten ruw en loerden naar hun vrouwen<br \/>\nzij bouwden vestingen en plantten hoog het kruis.<\/p>\n<p>Toen gaf een stamhoofd goud. De godenzonen staarden,<br \/>\nsidderend wogen zij een keten zwaar en vol\u2026<br \/>\nZij twistten bleek en fel, besprongen woest hun paarden,<br \/>\ndraafden de bergen in, gelijk hun paarden dol.<\/p>\n<p>Zij dronken zich een roes en grepen naar de vrouwen,<br \/>\ndroegen hen, naakt en jong en gillend nog aan boord;<br \/>\nhet mansvolk in de mijn sloop huivrend naar de prauwen,<br \/>\ndaar werd in \u2018t maagdlijk woud een wapenkreet gehoord.<\/p>\n<p>Don Esquibel beval : maakt los, laat los de honden !<br \/>\nTe paard, de wouden in ! \u2014 Het werd een koene jacht.<br \/>\nDe honden huilden schril : zij hadden \u2018t spoor gevonden:<br \/>\nde ontrouw aan de kroon werd in rood bloed versmacht<\/p>\n<p>Vrouwen en kindren eerst, in \u2018t heimlijk woud verdoken,<br \/>\nbloedden op \u2018t koude staal. De toortsen stookten brand.<br \/>\nDe laatste boreling werd op de piek gestoken<br \/>\nen tot een zegebaak in bloed en as geplant.<\/p>\n<p>De bekkens roosterden, de hete tangen knaagden,<br \/>\nwie dorstte werd gelaafd met wit gesmolten lood;<br \/>\nde galgeboom in bloei droeg trossen opgejaagden,<br \/>\nde dood bij vlammend vuur was een benijde dood.<\/p>\n<p>De honden huilden schril; de donderbussen schoten :<br \/>\nhet mansvolk streed, en stond, met pijlen tegen schroot;<br \/>\n\u2018t werd wijkend, man voor man, in \u2018t stil ravijn gestoten :<br \/>\nhet oerwoud zweeg verstomd, de rotsen bloedden rood.<\/p>\n<p>Don Esquibel, geknield, verzonk in vrome beden :<br \/>\nhier wordt tot dankzegging een stenen stad gebouwd<br \/>\nde Lieve Maagd ter eer, de Moeder van den Vrede.<br \/>\nHij schonk uit eigen beurs een beeld van louter goud.<\/p>\n<p>Bladzijde uit het Po\u00ebtisch Celdagboek over de massamoord (p.50):<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-9703 zoooom\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7-208x300.jpg\" alt=\"\" width=\"288\" height=\"415\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7-208x300.jpg 208w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7-710x1024.jpg 710w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7-768x1107.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7-1066x1536.jpg 1066w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Conquistador-7.jpg 1092w\" sizes=\"(max-width: 288px) 100vw, 288px\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(nvdr: zie aantekeningen hierbij op de pagina &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8220;) Opmerking: In de eerste versie van het typoscript was de verantwoording korter en opgenomen in het hoofdstuk &#8220;Mobilisatie en Meidagen&#8221;: &#8220;Infandum regina jubes veterem renovare dolorem&#8230;&#8221; (*) De bekende verzen van Vergilius komen mij voor de geest, nu ik mij voor &#8217;t papier zet &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/\" class=\"more-link\">Lees verder <span class=\"screen-reader-text\">&#8220;Verantwoording&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":930,"menu_order":108,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2521","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Verantwoording - Raratonga<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Verantwoording - Raratonga\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"(nvdr: zie aantekeningen hierbij op de pagina &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8220;) Opmerking: In de eerste versie van het typoscript was de verantwoording korter en opgenomen in het hoofdstuk &#8220;Mobilisatie en Meidagen&#8221;: &#8220;Infandum regina jubes veterem renovare dolorem&#8230;&#8221; (*) De bekende verzen van Vergilius komen mij voor de geest, nu ik mij voor &#8217;t papier zet &hellip; Lees verder &quot;Verantwoording&quot;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Raratonga\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-08-01T15:36:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-680x1024.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"12 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/\",\"name\":\"Verantwoording - Raratonga\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/09\\\/De-Pyramiede-680x1024.jpg\",\"datePublished\":\"2018-10-17T11:18:24+00:00\",\"dateModified\":\"2022-08-01T15:36:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/09\\\/De-Pyramiede.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/09\\\/De-Pyramiede.jpg\",\"width\":1178,\"height\":1773},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/inleiding\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Voorgeschiedenis\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Nand &#8211; Bio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Memoires &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8221; 1939-1949 (mobilisatie, oorlogsjaren en gevangenschap)\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"Verantwoording\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Raratonga\",\"description\":\"Biografie van een liefde\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Verantwoording - Raratonga","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Verantwoording - Raratonga","og_description":"(nvdr: zie aantekeningen hierbij op de pagina &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8220;) Opmerking: In de eerste versie van het typoscript was de verantwoording korter en opgenomen in het hoofdstuk &#8220;Mobilisatie en Meidagen&#8221;: &#8220;Infandum regina jubes veterem renovare dolorem&#8230;&#8221; (*) De bekende verzen van Vergilius komen mij voor de geest, nu ik mij voor &#8217;t papier zet &hellip; Lees verder \"Verantwoording\"","og_url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/","og_site_name":"Raratonga","article_modified_time":"2022-08-01T15:36:31+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-680x1024.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"12 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/","url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/","name":"Verantwoording - Raratonga","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede-680x1024.jpg","datePublished":"2018-10-17T11:18:24+00:00","dateModified":"2022-08-01T15:36:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/De-Pyramiede.jpg","width":1178,"height":1773},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/inleiding\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Voorgeschiedenis","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Nand &#8211; Bio","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Memoires &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8221; 1939-1949 (mobilisatie, oorlogsjaren en gevangenschap)","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"Verantwoording"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/#website","url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/","name":"Raratonga","description":"Biografie van een liefde","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"}]}},"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/PbQXZk-EF","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2521"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2521\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}