{"id":2531,"date":"2018-10-18T00:11:26","date_gmt":"2018-10-17T22:11:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/?page_id=2531"},"modified":"2026-05-19T16:52:35","modified_gmt":"2026-05-19T14:52:35","slug":"hemiksem","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/","title":{"rendered":"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij"},"content":{"rendered":"<p><em>(zie ook toelichting hierbij en algemene inleiding op de pagina &#8220;<a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span style=\"color: #0000ff;\">Ridder Dood en Duivel<\/span><\/a>&#8220;.)<\/em><\/p>\n<p>Huidige toestand, rechts de Schelde (Google)<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2613 size-full\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"425\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg 800w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google-300x159.jpg 300w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google-768x408.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/IC-Hemiksem-12.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2616 size-full\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/IC-Hemiksem-12.jpg\" alt=\"\" width=\"813\" height=\"525\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/IC-Hemiksem-12.jpg 813w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/IC-Hemiksem-12-300x194.jpg 300w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/IC-Hemiksem-12-768x496.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-10231 zoooom\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"582\" height=\"328\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Hemiksem-2021.jpg 1560w\" sizes=\"(max-width: 582px) 100vw, 582px\" \/><\/a><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sint-Bernardusabdij_(Hemiksem)\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">Sint-Bernardusabdij (Hemiksem):<\/a><\/span>\u00a0 &#8220;&#8230;Het gebouw werd vanaf 1811 gebruikt als maritiem hospitaal. In 1821 verbouwde de Antwerpse architect Pierre Bruno Bourla de abdij tot een correctionele gevangenis met grote slaapzalen. Er verbleven 1554 mannen, 457 vrouwen en vele kinderen. Vanaf 1867, toen slaapzalen uit de mode waren en werden vervangen door aparte cellen, werd het complex gebruikt als militair depot. Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd het gebruikt als interneringskamp voor collaborateurs. Van 1948 tot 1977 werd het opnieuw door het leger gebruikt. Sinds 1977 stond het leeg.<br \/>\nSinds 1973 is het gebouw beschermd, en werd door de gemeente aangekocht in 1988. Na een restauratie van de west- en oostvleugel bevinden er zich nu een administratief centrum en serviceflats. In de noordvleugel bevindt zich het heemkundig museum.<br \/>\nOp de terreinen naast de abdij vond van 2004 tot 2013 jaarlijks in augustus het gratis vierdaagse festival Casa Blanca plaats.&#8221;<\/p>\n<p>Toestand der gebouwen voor restauratie in 1988:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-1988.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-2617\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-1988-247x300.jpg\" alt=\"\" width=\"247\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-1988-247x300.jpg 247w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-1988.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 247px) 100vw, 247px\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Abdij-1988.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2618 size-full\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Abdij-1988.jpg\" alt=\"\" width=\"628\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Abdij-1988.jpg 628w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Abdij-1988-300x239.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Ingang:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/IC-Hemiksem-16a.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-7776 zoooom\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/IC-Hemiksem-16a-300x208.jpg\" alt=\"\" width=\"530\" height=\"367\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/IC-Hemiksem-16a-300x208.jpg 300w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/IC-Hemiksem-16a-768x532.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/IC-Hemiksem-16a.jpg 987w\" sizes=\"(max-width: 530px) 100vw, 530px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Meer foto&#8217;s van voor de restauratie via &#8220;<span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/inventaris.onroerenderfgoed.be\/erfgoedobjecten\/13117\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">Inventaris Onroerend Erfgoed<\/a><\/span>&#8221;<\/p>\n<p>In 1945 was de schrijver Ivo Michiels (toen 22 jaar en nog met zijn echte naam Rik Ceuppens) daar ook ge\u00efnterneerd. Zijn eerste publicatie was onder zijn eigen naam in 1946: &#8220;Begrensde Verten&#8221;, en op de cover prijkt de toren van de abdij. De titel en de cover waren misschien een verwijzing naar zijn internering. Nand en Michiels kunnen elkaar daar echter nooit ontmoet hebben: Michiels werd vrijgelaten op 4 oktober 1945, Nand kwam drie weken later aan op 24 november 1945 (zie hiervoor ook de biografie over Michiels van <a href=\"https:\/\/www.sigridbousset.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow\">Sigrid Bousset &#8220;Wat ik haar niet vertelde&#8221;<\/a> (2025), blz. 125.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-12676\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946-214x300.jpg\" alt=\"\" width=\"214\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946-214x300.jpg 214w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946-730x1024.jpg 730w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946-768x1078.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946-1095x1536.jpg 1095w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Bergrensde-Verten-1946.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 214px) 100vw, 214px\" \/>\u00a0<\/a><\/p>\n<p>In 2022 bracht ik een bezoek aan de abdij, en vond er enkele medewerkers van de heemkring Hemiksem bereid me een rondleiding te geven in de \u2018catacomben\u2019, waar het gewone publiek niet is toegelaten, door gangen, kelders en lokalen die nog niet gerestaureerd waren. Pas toen kon ik me echt voorstellen wat mijn vader daar toen moet beleefd hebben. Van dat bezoek <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=u_gZdZI2DHk\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow\" data-saferedirecturl=\"https:\/\/www.google.com\/url?q=https:\/\/www.youtube.com\/watch?v%3Du_gZdZI2DHk&amp;source=gmail&amp;ust=1772462382888000&amp;usg=AOvVaw2FujePTUB3g4ZZr_tX8ofQ\">maakte ik een video<\/a>, de vader van \u00e9\u00e9n van de gidsen (die in 1945 nog een jongetje was en zijn \u2018incivieke\u2019 vader daar kwam bezoeken aan de hand van zijn moeder) gaf uitleg en vertelde dat hij, na meer dan 50 rondleidingen, daar nog steeds kippenvel van kreeg. Zo ook ik.<\/p>\n<p><iframe title=\"In de catacomben van Interneringscentrum incivieken (1944-1949) Abdij Hemiksem\" width=\"525\" height=\"295\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/u_gZdZI2DHk?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<hr \/>\n<p>H E M I K S E M<\/p>\n<p>Vermoeid zoals ik het nog nooit in mijn leven geweest was, doodop is niet te veel gezegd, werd ik op het auditoraat in Antwerpen afgeleverd.\u00a0 Daar moest ik uren zonder eten of drinken zitten wachten \u2013 het deerde mij niet meer, ik was als verdoofd.\u00a0 Gevangenen werden in en uit geleid.\u00a0 Wij keken elkander stom en begrijpend aan: er waren geen woorden voor wat wij doormaakten.<\/p>\n<p>Toen stapte daar plots een oude bekende binnen, een vriend van de universiteit, een dokter, van wie een professor eens gezegd had: \u201cune intelligence sup\u00e9rieure\u201d.\u00a0 Hij was hier ook in deze mensenmolen terechtgekomen.\u00a0 \u201cOptimist tot in de kist!\u201d zei hij \u2026\u00a0 Dat was ook bijna het geval, jaren zou hij zitten met de doodstraf boven het hoofd \u2013 hij kreeg dan het zeldzaam voorrecht het bezoek van zijn vrouw en zijn kinderen in een kamer te ontvangen.\u00a0 Maar elk bezoek kon ook het laatste zijn.\u00a0 Dat moet elk afscheid onmenselijk wreed hebben gemaakt.\u00a0 Hij had nochtans een steekkaart bij de S.D. met de vermelding: \u201cpolitisch unzuverl\u00e4szlich\u201d.<\/p>\n<p>Met troostend gebaar voorspelde hij mijn straf: \u201cTien jaar krijg jij, zei hij zakelijk, \u201cdat is voor zoiets het tarief.\u201d\u00a0\u00a0 Tien jaar \u2013 het was lang genoeg.<\/p>\n<p>Tegen de avond werd ik voor een auditeur gevoerd, die mij voor de vorm een paar vragen stelde.\u00a0 Hij pakte uit met gedichten van voor de oorlog in \u201cKulturdienst\u201d opgenomen \u2013 zou ik moeten boeten voor alle gedichten in een of ander tijdschrift overgedrukt?\u00a0 Het leek wel of het op zoiets zou uitdraaien \u2013 telkens werd ik als \u201cmedewerker\u201d voorgesteld.\u00a0 \u201cGij hebt U ver gewaagd,\u201d zie de auditeur met harde stem.\u00a0 Hij wist niet hoe waar dat was: de Duitsers hadden mij met de Feldgericht bedreigd, zo ver had ik mij gewaagd om Vlaanderen zaak te dienen.\u00a0 Maar ik antwoordde niet.\u00a0 Ik mocht gaan.<\/p>\n<p>Er stond een vrachtwagen klaar voor Hemiksem, met een groep anderen werd ik opgeladen, en wij reden weg door de schemering.<\/p>\n<p>Ik had niet het minste idee wat Hemiksem was.\u00a0 Ik zou het vandaag nog weten.\u00a0 Een groot en somber gebouw, dat niets had van een abdij, en alles van een vesting, die uit de avond spookachtig opdoemde.\u00a0 De gebouwen stonden huizenhoog rondom een binnenplein, en daar zag je vierkantig afgetekend een stuk van de hemel.\u00a0 Een tijd lang als kazerne gebruikt, droeg het de sporen van de ijzerbeslagen soldaten-laarzen.\u00a0 Nu had het killige gebouw een ander bestemming gekregen: het huis van gebed was een oord van kwelling geworden.<\/p>\n<p>Terugdenkend aan Hemiksem, zie ik een troosteloos binnenplein waar de opgeslotenen, twee aan twee en in stilte altijd in dezelfde kring ronddraaien. Boven het gebouw hangt een loodgrauwe lucht, als het gebouw zelf niet vervaagt in een ijzige mist.\u00a0 Uit de schoorstenen slaat bij elke windstoot de wee\u00efge geur van brandende spriet naar beneden, je wandelt er letterlijk in de rook.\u00a0 Deze rook draag je\u00a0 mee naar\u00a0 binnen in je kleren,\u00a0 je eet ervan,\u00a0 je drinkt\u00a0 ervan,\u00a0 je wordt\u00a0 er misselijk van.\u00a0 De \u201cbehandeling\u201d begint al vroeg \u2013 bij het opstaan.\u00a0 In ijltempo word je naar een donkere gang gefloten: daar staan grote tinnen schotels op de vloer.\u00a0 Je moet je vlug, vlug, vlug wassen, (voor het voeten wassen was dit de enige gelegenheid \u2026) en dan vlug, vlug, vlug, plaatsmaken voor een volgende ploeg, die dan vlug, vlug, vlug kwam aangelopen, zich vlug, vlug, vlug waste \u2026 en zo verder.<\/p>\n<p>Als ik aan Hemiksem terugdenk, zie ik vooral het bezoekhok.\u00a0 Dat was net groot genoeg om erin te staan.\u00a0 Aan een zijde was een opening van 30 bij 20 centimeter met kippengaas afgesloten; als je daardoor keek dan bemerkte je iets verder nog zo\u2019n opening eveneens met kippengaas dichtgespijkerd.\u00a0 Daarin zag je dan in een schemerlicht, het aangezicht van de bezoeker.\u00a0 Hoelang duurde dat bezoek?\u00a0 Een paar banale vragen en antwoorden, de gezondheid en zo, de groeten van die en die, een paar nieuwsjes, van beide zijden en vleugje geveinsd optimisme, en het was over \u2013 een kwartier, misschien twintig minuten.\u00a0 En daarvoor moest mijn oude vader van Gistel over Oostende, Brussel en Antwerpen naar Hemiksem komen.\u00a0 Nee, er was niet veel opbeurends aan zo\u2019n bezoek \u2013 eerder een kwelling te meer.<\/p>\n<p>Dat alles moest ik nog ervaren.\u00a0 Die eerste avond was als indruk ruim genoeg.\u00a0 Het was: wachten, gezicht naar de muur.\u00a0 Na enige verwarring \u2013 een plaats in dit overbevolkte gebouw leek moeilijk te vinden, werd ik naar een grote en sombere zaal gelijkvloers gebracht.\u00a0 Daar stonden twee groepen lange tafels met een gang ertussenin.\u00a0 Aan de tafels, op lange banken zaten duistere gestalten: de opgeslotenen.\u00a0 Mij werd op een van die banken een plaats aangewezen, de anderen schoven nors op, en machinaal kroop ik in de vrijgekomen ruimte.\u00a0 Met mijn breed lijf en lange benen \u00a0was het alles behalve \u00a0prettig zitten, \u00a0te meer daar je hele hebben en houwen onder de tafel moest staan, wat telkens weer een grabbelen en tasten naar je\u00a0 spullen meebracht.\u00a0 Ik had een boek uitgehaald, maar zelfs van lezen kwam niets in huis, de letters bleven dode tekens \u2013 met een verstompte geest en afgematte leden zat ik als versuft tussen mijn geburen.\u00a0 \u201cJe moet het gewoon worden,\u201d fluisterde mijn gebuur, \u201cdan was het niet zo erg meer.\u201d<\/p>\n<p>Het gewoon worden \u2026\u00a0 Het was er altijd donker, het rook naar vochtigheid en schimmel, een echte kelderlucht.\u00a0 Een kennis van me, een paar dagen later eveneens voor het proces &#8220;Volk en Staat&#8221; was overgebracht, zou het ook moeten \u201cgewoon\u201d worden.\u00a0 Zonder \u201c\u00e9\u00e9n woord te kunnen uiten, met de tranen in de ogen, staarde hij wrang voor zich uit; hij was beschaafd en fijnvoelend man, en eerder een opgewekte natuur \u2026<\/p>\n<p>Wij waren de enigen van &#8220;Volk en Staat&#8221; in deze sombere middeleeuwse refter.\u00a0 De anderen zaten bijeen op de verdieping, waar overdag tenminste wat zon kon binnendringen.\u00a0 Daar heerste, naar ik later hoorde ook een andere geest.\u00a0 In onze zaal bleken vooral \u201cwerkers\u201d te zitten, en dit betekende dat \u2019s morgens, en na het middagmaal een heel deel van de bewoners voor allerlei corvees in de keuken en elders geruisloos verdwenen.\u00a0 Een bezigheid was hier dus een zegen \u2013 sommigen geraakten met hun ploeg tot buiten de muren, dat waren de \u201cgelukkigen\u201d.\u00a0 Voor diegenen die in de zaal bleven was dat ook een hele opluchting, zij kregen meer armslag, konden al eens aan een ander tafel gaan zitten, wat ook een zekere afzondering en dus een schijn van intimiteit meebracht.<\/p>\n<p>Echte intimiteit was er nergens, zelfs niet op het W.C.\u00a0 Het privaat was het tegendeel van \u2026 privaat.\u00a0 Van de zaal was een kleine ruimte afgescheiden, daar had men enkele bidons gezet, van het formaat voor vuilnisbakken gebruikelijk.\u00a0 Daar moest je, gezellig onder elkander op gaan zitten, liefst met pijp of sigaret om opvallende redenen.\u00a0 Algemeen waren de voorste het meeste in trek, want wie achteraan moest plaats nemen kreeg een panorama van achtersten te zien en, om Shakespeare te citeren, \u201c<span style=\"color: #0000ff;\">the demesnes that there adjacent lie<\/span>\u201d.\u00a0 Sommigen schenen dat \u201cgewoon\u201d te worden, anderen niet.\u00a0 Ik hoorde tot deze laatsten.\u00a0 Menselijke waardigheid was wat anders.<\/p>\n<hr \/>\n<p><em>nvdr.: het citaat komt uit &#8220;Romeo and Juliet&#8221;, Act 2, Scene 1, 17-21, Mercutio is aan het woord en laat aan duidelijkheid niets te wensen over&#8230;:<\/em><\/p>\n<p>&#8220;I conjure thee by Rosaline\u2019s bright eyes,<br \/>\nBy her high forehead and her scarlet lip,<br \/>\nBy her fine foot, straight leg and quivering thigh<br \/>\nAnd the demesnes that there adjacent lie,&#8230;&#8221;<\/p>\n<hr \/>\n<p>Verzwakt en ondermijnd als mijn gestel was (het eten kon ik niet naar binnen krijgen) bracht ik er zwarte dagen en ellendige slapeloze nachten door.\u00a0 Ik kreeg slaappillen voorgeschreven, maar dat hielp weinig of niets en maakte mij nog misselijk op de koop toe.\u00a0 Het waren dagen van wrange eenzaamheid te midden van gesloten en wrokkige mensen, ten slotte even eenzaam als ikzelf.\u00a0 Het is de tijd waarin de eerste regelen van \u201cHet Schegbeeld\u201d worden neergeschreven \u2013 literatuur?\u00a0 De oningewijde heeft misschien die indruk, in werkelijkheid is het intens beleefde tragiek, met beeldspraak verwoord weliswaar, maar toch hartebloed.\u00a0 Zou dit bestaan dat wij nu al een jaar hadden doorworsteld, zich in de eerstvolgende jaren even smartelijk, even uitzichtloos aandienen?\u00a0 Ook het gedicht eindigt op een vraag \u2013 er is geen antwoord, alleen de stilte van de angst.<\/p>\n<hr \/>\n<p><em>nvdr.: Gedicht &#8220;Het Schegbeeld&#8221; (= &#8216;boegbeeld&#8217; van een schip)\u00a0 in manuscript uit po\u00ebtisch gevangenisdagboek (hier nog als titel &#8220;De Scheg&#8221;), ontstaan: zie data: &#8220;Hemiksem november &#8217;46 tot begin februari &#8217;47&#8221;. Bemerk na regel 7 de pijl met &#8220;Cel 231&#8221; verwijzend naar het\u00a0 woord &#8220;boeg&#8221; in: &#8220;waar is de scheepsklok nu, de scherp geslepen boeg, \/ de hoofsche brigantijn die ik ter verte droeg&#8221; (later veranderd in &#8220;die mij zoo statig droeg&#8221;, zie tweede pijl met vraagteken):<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Het-Schegbeeld.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-3584 size-large zoooom\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Het-Schegbeeld-711x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"525\" height=\"756\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Het-Schegbeeld-711x1024.jpg 711w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Het-Schegbeeld-208x300.jpg 208w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Het-Schegbeeld-768x1106.jpg 768w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Het-Schegbeeld.jpg 1073w\" sizes=\"(max-width: 525px) 100vw, 525px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Eerste regels:<\/p>\n<p><em>&#8220;Ik lig aan &#8217;t oude dok nabij de laatste brug:<\/em><br \/>\n<em>de zee, verworpen scheg, vind ik niet meer terug.<br \/>\no Zie hoe ik hier kwijn, omwaaid door stof en grint,<br \/>\nmijn \u00e9ne zeeblauw oog is van &#8217;t lang wenen blind;<br \/>\nnog glimt mijn koopren helm, mijn schubbig borstkuras,<br \/>\ndoch in mijn pikzwart haar tiert welig &#8217;t wilde gras.<br \/>\nWaar is de scheepsklok nu, de scherp geslepen boeg,<br \/>\nde hoofse brigantijn die mij zo statig droeg?&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Laatste regels:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Schegbeeld.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-3586 size-full\" src=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Schegbeeld.jpg\" alt=\"\" width=\"990\" height=\"639\" srcset=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Schegbeeld.jpg 990w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Schegbeeld-300x194.jpg 300w, https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Schegbeeld-768x496.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>&#8220;Nu kwijn ik, wreed verminkt, en hulploos op mijn zij:<\/em><br \/>\n<em>de maats gaan met een lach, geen mens heeft medelij;<br \/>\nik lig aan &#8217;t oude dok nabij de laatste brug,<br \/>\nzie ik, verworpen scheg, nog ooit de zee terug?&#8221;<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p>Aldus gaargestoofd moest ik, met de vrienden van \u201cVolk en Staat\u201d naar Antwerpen om verhoord te worden.\u00a0 Het kostte mij een gehoorde inspanning om mijn gedachten bijeen te houden, daar de invloed van de slaappillen zich bij voorkeur \u2026 overdag deed voelen.\u00a0 Het overbrengen op zichzelf was niet bijzonder opwekkend.\u00a0 Het ging in een bestelwagen, waarin je noch staan noch zitten kon.\u00a0 Je moest er ruggelings in stappen\u00a0 met\u00a0 voorover gebogen\u00a0 bovenlijf,\u00a0 en zo werden\u00a0 dan de anderen eveneens\u00a0ruggelings naar binnen geschoven, de een in de schoot van de andere.\u00a0 Het was merkwaardig wat een volk op die manier kon vervoerd worden \u2013 maar je werd het moeilijk \u201cgewoon\u201d.\u00a0 Ons moest blijkbaar geen enkele vernedering worden bespaard.\u00a0 Uit dat karretje kwam je half vertikt tevoorschijn, voor mij die bijna de twee meter haalde, was de rit een kruisweg \u2013 al deed je maar of je het geval met humor opvatte.<\/p>\n<p>Mijn dossier was een lijvig pak geworden.\u00a0 Alle liederboeken en tijdschriften die verzen van mijn hand hadden opgenomen waren er vertegenwoordigd; verder brieven en kaartjes links en rechts gevonden, uitzendingen van de Zender Brussel, door de collega\u2019s-verzetslieden van de Zender zorgvuldig weggemoffeld om ons te kunnen treffen, een handvol artikels van \u201cVolk en Staat\u201d.\u00a0 Over dat alles werd ik tot in den treure \u201condervraagd\u201d.\u00a0 Ik had gepoogd mijn houding te verklaren als een daad van Vlaams verweer, het werd onverschilligweg opgenomen, het was duidelijk dat dit als een smoesje beschouwd werd, ik heb dan maar verder aan dat verhoor niet veel belang gehecht.<\/p>\n<p>Niet zonder verbazing stelde ik vast dat ik voor een soort van directeur gehouden werd.\u00a0 Aan de teksten waren echter nog de administratieve stroken gehecht \u2013 het kostte mij geen moeite om te bewijzen dat ik helemaal onderaan de indrukwekkende hi\u00ebrarchie stond, als gewoon referent.\u00a0 Het bedrag van mijn maandloon was al welsprekend genoeg: 3750 fr.!\u00a0 En toch was deze activiteit mijn eigenlijke broodwinning \u2013 voor \u201cVolk en Staat\u201d had ik slechts een paar artikels per maand geschreven, en dan nog veelal in de kunstrubriek.\u00a0 Daarbij was ik er in \u201942 uitgetrokken omdat een werk van mij, \u201cAsk en Embla\u201d, op een ergerlijk oppervlakkige manier was \u201cbesproken\u201d.\u00a0 Dat\u00a0 maakt\u00a0 dat\u00a0 ik\u00a0 hoogstens\u00a0 een\u00a0 paar\u00a0 jaar\u00a0 aan\u00a0 het blad had medegewerkt.\u00a0 Men had mij bij het proces \u201cVolk en Staat\u201d betrokken omdat er naar een zekere verscheidenheid gestreefd werd, en ik had een bekende naam.\u00a0 Het viel niet mee dat ik bij de Zender evenmin als bij \u201cVolk en Staat\u201d iets in de melk te brokken had.<\/p>\n<p>Na de ondervraging wenste ik van mijn verklaringen kennis te nemen, maar dat scheen niet in goede aarde te vallen, en het zou dadelijk blijken waarom.\u00a0 Tot mijn niet geringe verbazing vond ik een verklaring helemaal anders opgetekend dan ik ze afgelegd had, en wel zo dat ze t\u00e9gen mij getuigde.\u00a0 Had de griffier mij verkeerd verstaan?\u00a0 Wie zou verklaringen afleggen die op een zelfbeschuldiging neerkwamen?\u00a0 Ik heb dan maar niet meer aangedrongen, ik achtte het beneden mij.\u00a0 Later zou ik mij nog over andere \u201cvergissingen\u201d verbazen, zoals eerlings zal blijken, maar dan was er geen twijfel mogelijk.<\/p>\n<p>Het had mij reeds getroffen dat het bezorgen van de Fotoalbums mij als een verwerpelijk misdrijf werd ten laste gelegd.\u00a0 Het gold hier toch een belijdenis van Vlaams zelfbewustzijn in een tijdsgewricht dat alles op losse schroeven stond, een daad van nationale fierheid in bezettingstijd.<\/p>\n<p>Hoe dan ook, ik hoopte voor de krijgsraad mijn houding in een gunstiger daglicht te kunnen stellen \u2013 uiteraard zou ik mij daar grondiger kunnen verantwoorden.\u00a0 Ik was al blij dat dit verhoor afgelopen was: op het matje te worden geroepen is voor niemand een pretje.\u00a0 Geschriften te moeten verklaren uit een heel andere conjunctuur, die nu per definitie als misdadig aangerekend worden, dat is onbegonnen werk.\u00a0 De vormen voor de censuur in acht genomen, om andere, wezenlijker dingen te kunnen \u00a0zeggen, \u00a0gelden \u00a0vanzelf \u00a0al \u00a0als \u00a0bezwarend \u00a0materiaal.\u00a0 Er \u00a0hing in dit muffe lokaaltje met de wee\u00efge zoeterige walm van Engelse sigaretten, een geladen atmosfeer.\u00a0 Misschien was dat te wijten aan het feit dat een auditeur niet alleen onderzoekend magistraat is, maar tegelijk als openbaar ministerie optreedt \u2013 twee functies die bij een normale strafprocedure gescheiden blijven.<\/p>\n<p>Dat ik juist tijdens dit verhoor in die sombere \u201cabdij\u201d ondergebracht was, maakte de zaak niet prettiger.\u00a0 En dan was daar dat reisje heen en terug met dat gezellig bestelwagentje, dat, indien mogelijk, de hel van Hemiksem nog akeliger maakte.<\/p>\n<p>Wat zal de goede heilige Bernardus, met zijn kinderlijke godsvrucht tot de Moeder Gods, de bezielde prediker van de tweede kruistocht en &#8220;<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Doctor_Mellifluus\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\"><span style=\"color: #0000ff;\">Doctor Mellifluus<\/span><\/a>&#8221; (<em>nvdr.: = encycliek van Paus Pius XII ter ere van Bernardus van Clairvaux<\/em>), gedacht hebben als hij uit de hemel bemerkte dat dit huis van stilte, naar hem genoemd, een oord van verschrikking geworden was \u2026\u00a0 In het christelijke Westen is er blijkbaar plaats voor verrassende uitersten.\u00a0 De zoetgevooisde leraar vergeve ons de weinig vleiende epitheta die wij ons in verband met die licht- en luchtloze zalen veroorloofden, waar wij op onze harde britsen zoveel slapeloze nachten doorbrachten.<\/p>\n<p>Een bericht had mij verheugd: dat het gebouw dicht bij de Schelde lag.\u00a0 Met de Schelde was altijd een stuk Vlaamse romantiek verbonden geweest.\u00a0 Als ik maar nu en dan op de bovenverdieping kon geraken, en een blik op de stroom werpen, zou dat het een en ander goedmaken, zo dacht ik \u2026\u00a0 Tot ik eindelijk op een grijze, nevelige dag eindelijk voor de Schelde stond.\u00a0 Het was laag tij.\u00a0 Tussen twee glimmende modderbermen kronkelde een waterader, vuil als de modder zelf.\u00a0 De machtige, prachtige vloed gaf hier een beeld van wat ons leven geworden was: modder en nevel, daar tussenin was het laag tij, schoof al wat overbleef van een opgetogen droom.\u00a0 En het ergste moest nog komen.\u00a0 Doodstraffen waren goedkoop, de knal van de vuurpelotons ging telkens als een schok door al die overbevolkte kampen en gevangenissen, gelukkig hij die er met een jarenlange opsluiting afkwam.<\/p>\n<p>Maar precies in die donkere dagen beleefde ik een moment dat ik tot de zeldzaamste in mijn leven reken.\u00a0 Na een afstompend lange dag in het auditoraat werden wij in de \u201cabdij\u201d ontscheept.\u00a0 Op het binnenplein was het al avond, maar hoog boven ons hoofd, vierkantig door de zwarte daken van het gebouw afgetekend, straalde een sterrenhemel zoals ik er nooit een gezien had.\u00a0 De hemel was niet zwart, maar violet-blauw.\u00a0 De sterrenbeelden schitterden met een luister en een kracht dat hun licht op ons afstraalde.\u00a0 Het was een ontzagwekkend gezicht.\u00a0 Wat had ons lijden, onze hoop te betekenen onder de afglans van de grote onverschillige eeuwigheid?\u00a0 In deze dagen van verguizing vooral, nu wij hier als uitgestotenen samengedreven waren, Vlaamse onaanraakbaren voor wie niemand nog een vinger uitstak \u2013 en wie niets anders te wachten stond dan jaren lijden?<\/p>\n<p>Als verpletterd nam ik mijn plaats aan de tafel in.\u00a0 \u201cZwaaigen!\u201d.\u00a0 Ik was thuis.\u00a0 Maar de aanblik van die sterrenhemel had mij over alle leed heen weer in voeling gebracht met een wereld die boven kwellingen, auditeurs, krijgsraden en tutti quanti uitrees.\u00a0 Ik was zeer jong, een student, en uit de verten van die argeloze jeugdjaren hoorde ik een stem, de opgetogen kreet van <a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernest_Psichari\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\"><span style=\"color: #0000ff;\">Ernest Psichari<\/span><\/a> <em>(1883-1914)<\/em>: \u201cQu\u2019il est beau le ciel, vu du rivage de la terre.\u00a0 J\u2019ai la permission formidable d\u2019\u00eatre un homme!\u201d\u00a0 Het deed goed die stem te horen.<\/p>\n<hr \/>\n<p><em>nvdr.: citaat van Ernest Psichari uit &#8220;<span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.atramenta.net\/lire\/oeuvre26458-chapitre-8.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">Le voyage du centurion<\/a>&#8220;:<\/span><\/em><\/p>\n<p>Un nouveau soir est venu. On a march\u00e9 tout le jour, et voici une plaine blanche, poudr\u00e9e de clart\u00e9s, et nul ne sait son nom. Il y a des dunes faites d\u2019un sable si l\u00e9ger, que nulle herbe n\u2019a pu s\u2019y fixer. Le monde est dans l\u2019attente de la nuit. Le soleil lui-m\u00eame s\u2019est tu. Et plus grand, plus lourd encore est le silence de la fatigue humaine. Maxence veille, \u00e9tant celui qui est toujours debout, et que toujours l\u2019on voit dress\u00e9 comme un pilier puissant au-dessus de la terre. Alors l\u2019immense action de gr\u00e2ces s\u2019\u00e9chappe de sa poitrine :<br \/>\n\u00ab Je suis content, \u00f4 terre, de me retrouver parmi toi. Qu\u2019il est beau de baigner dans la vie, et d\u2019\u00eatre parmi elle, comme la barque, sur un fleuve d\u00e9bord\u00e9, lutte contre le courant, et chante ! Qu\u2019il est beau, le ciel, vu du rivage de la terre ! \u00d4 gr\u00e2ce myst\u00e9rieuse de la vie, je te b\u00e9nis ; \u00f4 source profonde, \u00f4 principe essentiel, je te loue, je t\u2019exalte et je te loue ! Je suis, je respire profond\u00e9ment tout ce sol, j\u2019ai ma place sous le soleil ! \u00d4 miracle ! J\u2019ai la permission formidable d\u2019\u00eatre un homme ! \u00bb<\/p>\n<hr \/>\n<p><span style=\"font-size: 1rem;\">Meer dan \u00e9\u00e9n jaar was ik opgesloten.\u00a0 Tot dusver hadden wij van de mens niet veel goeds ervaren.\u00a0 Maar de <\/span><strong style=\"font-size: 1rem;\">mens<\/strong><span style=\"font-size: 1rem;\">, dat was toch iets anders dan een on-menselijke repressie, dan gevangenissen en vuurpelotons, dan bloed en tranen.\u00a0 D\u00e0t was \u00e9\u00e9n zijde, de minst verkwikkelijke, het had meer van de wolf dan van de mens; ald\u00f9s mens te zijn was wel geen groot voorrecht.\u00a0 Werkelijk m\u00e8ns zijn dat was naar de sterren op te zien, en met dat licht bestraald, tot de evenmens te gaan in goedheid en schoonheid.\u00a0 Zo te leven, was in mijn studententijd mijn diepste verlangen geweest, dit verlangen zou weldra uitgroeien tot het grote gedicht Rama Yantra, nu gebundeld in \u201cDe Gouden Helm\u201d.<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p><em>nvdr: voor het gedicht &#8220;Rama Yantra&#8221;, zie de pagina &#8220;<a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1944-1949-chronologie-gevangenschap-locaties-en-processen\/1945-1949-poetisch-gevangenisdagboek\/1944-1949-aantekeningen-in-de-marge\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span style=\"color: #0000ff;\">Celjaren. Aantekeningen in de marge &#8211; gevoelens<\/span><\/a>&#8220;.<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p>Hier, in het sombere Hemiksem, was het nog ongeboren, wel had ik het een en ander in die zin geschreven, wellicht zou het blijven getuigen ook al zou ik dit verworpelingen-bestaan niet overleven.\u00a0 E\u00e9n van die werken \u201cAsk en Embla\u201d, het episch gedicht, destijds in de Leopoldskazerne te Gent aangevangen, dat vijfentwintig jaar onopgemerkt bleef, werd inderdaad dezer dagen in de uitzending \u201cAnthologie\u201d van de B.R.T. besproken.\u00a0 Had ik dat toen kunnen voorzien, het zou een grote vreugde geweest zijn \u2013 maar het was niet te voorzien.\u00a0 Hoogstens kon ik vertrouwen in H\u00f6lderlins hoopgevend woord: \u201cwas bleibt stiften die Dichter\u201d.<\/p>\n<hr \/>\n<p>H\u00f6lderlin: laatste versregel uit zijn gedicht &#8220;<a href=\"https:\/\/www.mumag.de\/gedichte\/hoe_f11.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow\"><span style=\"color: #0000ff;\">Andenken<\/span><\/a>&#8221; (1803):<\/p>\n<p>&#8220;(&#8230;) Es nehmet aber<br \/>\nUnd gibt Ged\u00e4chtnis die See,<br \/>\nUnd die Lieb auch heftet flei\u00dfig die Augen,<br \/>\nWas bleibet aber, stiften die Dichter.&#8221;<\/p>\n<p>&gt; &#8220;maar wat overblijft schenken de dichters&#8221;<\/p>\n<hr \/>\n<p>Mijn oude vader moest bijna de hele dag op trein en bus doorbrengen om mij hier te komen bezoeken en vers linnen te brengen.\u00a0 Hij bracht niet alleen dat pakket, eens bij het afscheid sprak hij een kort en kranig woord: \u201cJe moet je niet laten in de hoek duwen!\u201d\u00a0 Hij had het niet over de zware reis, over de vermoeienis: hij maande mij aan voet bij stuk te houden.\u00a0 Het was een schoon woord. \u00a0De man had zelf ondervonden wat het was Vlaming te zijn. Het was in de Eerste Wereldoorlog, toen wij in Engeland verbleven.\u00a0 Belgisch patriot als geen, hield hij er niet meer uit, en zege ons, zijn gezin, vaarwel om als oorlogsvrijwilliger zijn land te gaan dienen.\u00a0 Hij kwam terecht in het beruchte kamp van Auvours, waar de primitiefste toestanden heersten, waar niets anders dan Frans werd gesproken.\u00a0 Na zijn opleiding werd hij naar Kales <em>(nvdr.: = Calais<\/em>) overgeplaatst<em>,<\/em> waar hij, een geboren zeeman, de plaats moest ruimen voor heel wat minder bekwame fils-\u00e0-papa\u2019s, die toevallig franssprekenden waren.\u00a0 Hij is er nooit overheen geraakt \u2013 hij had ervaren wat het was Vlaming te zijn.\u00a0 Nu moedigde hij mij aan; hij had in zich nog de vlam, het ontroerde mij.\u00a0 Maar hij mocht gerust zijn.\u00a0 Ik wist dat ik iets te redden had: al hetgeen ik nog niet gezegd had, en onvoldragen in mij voelde gisten.<\/p>\n<p>Het was het ogenblik om de raad te gedenken die de gewezen procureur mij in Brugge gegeven had: \u201cU moet U go\u00e8d verdedigen!\u201d\u00a0 Al stond ik kritisch tegenover de gevoerde politiek, ik zou mijn woord niet eten, mijn geschriften waren zoveel getuigenissen, zij zouden voor mij spreken.\u00a0 Onze bedoelingen waren zuiver geweest, wij hadden werkelijk gestreden voor ons volk en zijn taal, openlijk, en tegen de richtlijnen van de bezetter in.<\/p>\n<p>Eind november mocht ik, met de vrienden van \u201cVolk en Staat\u201d Hemiksem vaarwel zeggen.\u00a0 Ik had mij erover verheugd, maar het was om naar een ander oord van kwelling overgebracht te worden, de slecht befaamde celgevangenis van de Begijnenstraat in Antwerpen.\u00a0 Het proces \u201cVolk en Staat\u201d zou eerlang voorkomen.<\/p>\n<hr \/>\n<p>vervolg &gt; &#8220;<a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/begijnenstraat-antwerpen\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span style=\"color: #0000ff;\">Gevangenis Antwerpen Begijnenstraat<\/span><\/a>&#8220;.<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Over de belevenissen in Engeland (o.a. het verblijf van Nands vader in Auvours &#8211; met foto), zie de pagina &#8220;<span style=\"color: #0000ff;\">Jeugdherinneringen<\/span>&#8220;<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(zie ook toelichting hierbij en algemene inleiding op de pagina &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8220;.) Huidige toestand, rechts de Schelde (Google) Sint-Bernardusabdij (Hemiksem):\u00a0 &#8220;&#8230;Het gebouw werd vanaf 1811 gebruikt als maritiem hospitaal. In 1821 verbouwde de Antwerpse architect Pierre Bruno Bourla de abdij tot een correctionele gevangenis met grote slaapzalen. Er verbleven 1554 mannen, 457 vrouwen &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/\" class=\"more-link\">Lees verder <span class=\"screen-reader-text\">&#8220;1945 Gevangenis Hemiksem Abdij&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":930,"menu_order":113,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2531","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>1945 Gevangenis Hemiksem Abdij - Raratonga<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij - Raratonga\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"(zie ook toelichting hierbij en algemene inleiding op de pagina &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8220;.) Huidige toestand, rechts de Schelde (Google) Sint-Bernardusabdij (Hemiksem):\u00a0 &#8220;&#8230;Het gebouw werd vanaf 1811 gebruikt als maritiem hospitaal. In 1821 verbouwde de Antwerpse architect Pierre Bruno Bourla de abdij tot een correctionele gevangenis met grote slaapzalen. Er verbleven 1554 mannen, 457 vrouwen &hellip; Lees verder &quot;1945 Gevangenis Hemiksem Abdij&quot;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Raratonga\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-19T14:52:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"425\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"22 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/\",\"name\":\"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij - Raratonga\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg\",\"datePublished\":\"2018-10-17T22:11:26+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-19T14:52:35+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg\",\"width\":800,\"height\":425},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/hemiksem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Voorgeschiedenis\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Nand &#8211; Bio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Memoires &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8221; 1939-1949 (mobilisatie, oorlogsjaren en gevangenschap)\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/voorgeschiedenis\\\/nand\\\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Raratonga\",\"description\":\"Biografie van een liefde\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.antillia.be\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij - Raratonga","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij - Raratonga","og_description":"(zie ook toelichting hierbij en algemene inleiding op de pagina &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8220;.) Huidige toestand, rechts de Schelde (Google) Sint-Bernardusabdij (Hemiksem):\u00a0 &#8220;&#8230;Het gebouw werd vanaf 1811 gebruikt als maritiem hospitaal. In 1821 verbouwde de Antwerpse architect Pierre Bruno Bourla de abdij tot een correctionele gevangenis met grote slaapzalen. Er verbleven 1554 mannen, 457 vrouwen &hellip; Lees verder \"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij\"","og_url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/","og_site_name":"Raratonga","article_modified_time":"2026-05-19T14:52:35+00:00","og_image":[{"width":800,"height":425,"url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"22 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/","url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/","name":"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij - Raratonga","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg","datePublished":"2018-10-17T22:11:26+00:00","dateModified":"2026-05-19T14:52:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Hemiksem-Satellietfoto-Google.jpg","width":800,"height":425},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/hemiksem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Voorgeschiedenis","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Nand &#8211; Bio","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Memoires &#8220;Ridder Dood en Duivel&#8221; 1939-1949 (mobilisatie, oorlogsjaren en gevangenschap)","item":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/nand\/1939-1949-ridder-dood-en-duivel\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"1945 Gevangenis Hemiksem Abdij"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/#website","url":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/","name":"Raratonga","description":"Biografie van een liefde","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"}]}},"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/PbQXZk-EP","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2531","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2531"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2531\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}