{"id":7397,"date":"2019-10-28T21:29:19","date_gmt":"2019-10-28T20:29:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/?page_id=7397"},"modified":"2025-05-16T03:31:01","modified_gmt":"2025-05-16T01:31:01","slug":"to-escape-het-motto-van-sim","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.antillia.be\/blog\/voorgeschiedenis\/sim\/1944-1947-chronologie-gevangenschap-interneringscentra-en-processen\/1947-2de-internering-gevangenis-vorst\/poezie-in-gevangenschap\/to-escape-het-motto-van-sim\/","title":{"rendered":"“To escape” – Het motto van Sim"},"content":{"rendered":"

“<\/em>Oh, to be free, to escape, escape! But from one\u2019s Self there is no escape! A nameless, causeless, baseless Horror was upon me. An abject Misery fettered me, clung to me. Dark shadows (…), the sorrowful predictions in the wailing choruses of the Greek tragedies seemed to fill the air.<\/em><\/p>\n

\n

Deze zoektocht is een odyssee op zich. Zie daarvoor ook het \u201caddendum\u201d onderaan deze pagina.<\/p>\n

In haar latere jaren, toen ze al voorbij de 80 was, debiteerde Sim vaak het volgende citaat: \u201cOh, to escape, to escape, but from oneself there is no escape\u201d. Samen met haar hebben we tot in den treure gegoogeld om te weten te komen wie het geschreven had, waar het vandaan kwam, tevergeefs. Ze ging er van uit dat het een citaat van Nand was (haar echtgenoot).\u00a0 In 2011 opende ze een Twitter account waar ze het citaat de wereld instuurde, toen nog met de toevoeging \u201canonymus\u201d:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na Sims overlijden (2015) vond ik in haar archief echter haar gedicht \u201cInkeer\u201d, geschreven in september 1947 in de gevangenis van Vorst (haar tweede internering, veroordeling wegens lidmaatschap van de \u201cDietsche Meisjesscharen<\/a>\u201d in 1942) en bovenaan het bewuste motto, met vooraan toevoeging van \u201cto be free\u201d, een niet onbelangrijk detail in deze context. Het werd toegeschreven aan een zekere Victoria Cross (zie verder voor de tekst van het gedicht):<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Detail:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u201cOh to be free, to escape, to escape\u2026 but from one self there is no escape\u201d<\/em><\/p>\n

De afkorting \u201cA W\u201d verwijst naar Sims broer A<\/strong>lbert W<\/strong>olfs. Hij was toen ook ge\u00efnterneerd (IC Het Klein Kasteeltje, Brussel). Hij was er redacteur van het IC maandblad met dezelfde naam\u00a0 voor de ge\u00efnterneerden (zie infra). Links bovenaan het cijfer \u201c2\u201d, omdat dit gedicht deel uitmaakt van een reeks getiteld \u201cHet Bezit<\/a>\u201c (een hoofdstuk uit een tweede dichtbundel van Sim die echter nooit zou gepubliceerd worden, ondanks aandringen van haar uitgever. Haar eerste bundel “De Dagtocht<\/span><\/a>” was verschenen in 1939, ze was toen 19 jaar.<\/p>\n

Wie is Victoria Cross?
\nHet blijkt \u00e9\u00e9n van de pseudoniemen te zijn van de schrijfster\u00a0Annie Sophie Cory<\/a>\u00a0(1868-1952), \u201ca British author of popular, racy, exotic\u00a0New Woman<\/a>\u00a0novels\u201d. Met \u201cracy\u201d wordt \u201cpikant\u201d, \u201cpittig\u201d bedoeld.
\n(\u201cThe\u00a0New Woman<\/strong>\u00a0was a\u00a0feminist\u00a0ideal that emerged in the late nineteenth century and had a profound influence on feminism well into the twentieth century. In 1894, Irish writer\u00a0<\/em>Sarah Grand<\/em><\/a>\u00a0used the term \u201cnew woman\u201d in an influential article, to refer to independent women seeking radical change\u2026 They\u00a0pushed the limits set by a\u00a0<\/em>male-dominated<\/em><\/a>\u00a0society<\/em>\u201c).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

(Portret van Cory uit haar boek \u201cLife\u2019s Shop Window, 1907<\/em>)<\/p>\n

Ann Sophie Cory had ook nog een bekendere oudere zus,\u00a0Adela Florence Nicolson<\/a>, die dichteres was (zie infra).<\/p>\n

Cory schreef tussen 1895 en 1937 zesentwintig romans, waarvan een gedeelte online staan, bv via\u00a0Project Gutenberg<\/a>, het\u00a0Internet Archive<\/a>\u00a0 etc. In die periode verkocht ze wereldwijd meer dan 6 miljoen (!) boeken. Daarna raakte ze in de vergetelheid.<\/p>\n

Het heeft me heel wat tijd gekost om het boek te vinden waaruit het bewuste citaat komt, maar het is me uiteindelijk toch gelukt. Het gaat om \u201cSelf and the Other\u201d p. 6, uit 1911. Je kan\u00a0het volledige boek hier lezen<\/a>. De link leidt je naar de pagina waar het citaat te vinden is:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ik heb het fragment overgetikt, omdat het zo toepasselijk is op de mentale toestand van Sim, zeker na het overlijden van Nand. Het lijkt soms de letterlijke weergave van Sims gedachtenproces zoals dat te lezen is in haar dagboeken en brieven. Cross schrijft een ik-verhaal met een mannelijk hoofdpersonage, Francis, die hopeloos verliefd is op een Indische vrouw: \u201cNaranyah\u201d (niet vanzelfsprekend in die tijd). Het verhaal speelt zich af in Brits-Indi\u00eb, waar Cross geboren is (haar vader was er legerofficier) :<\/p>\n

\u201c<\/em>\u00a0[<\/strong>The\u00a0horror born of my shaken nerves grew upon me. In the silence of the empty room I could hear the wheezing of the lungs like the creaking of girding cart wheels.<\/em>
\nSuppose I became a cripple? a consumptive cripple ? unable to work ? perhaps an<\/em>\u00a0early]<\/strong>\u00a0death? My imagination, always feverish, extravagant, and more or less disordered, always prone to picture the worst of all possible evils as about to fall upon me, rushed away with me now headlong. Vision upon vision of hopeless breakdown, of helpless invalidism, of death, rushed through my mind. Dark shadows, like the presage of evils days, fled across the blank wall fronting me, the sorrowful predictions in the wailing choruses of the Greek tragedies seemed to fill the air.<\/em>
\nA nameless, causeless, baseless Horror was upon me. An abject Misery fettered me, clung to me.\u00a0<\/em>Oh, to be free, to escape, escape! But from one\u2019s Self there is no escape.<\/em><\/span>
\nI got up, and with trembling fingers struck a match and lighted up the two gas \u2013 jets, one on each side of the fireplace, drew down the blind, and then returned to my chair.<\/em>
\nI must not read, must not embrace my beloved mistress that night. What then? One must think, think always. I looked round my room to try and find some trivial occupation for my thoughts, but what could that same old room, familiar to me for the last three years, afford? There were the old walls, hung with the large maps; the<\/em>\u00a0[<\/strong>case\u00a0of college books on the right ; the large table littered with my own on the left, and an imitation mahogany pedestal with a cheap little cast of Plato standing on it by the<\/em>\u00a0window.<\/em>]\u00a0<\/strong>\u201d<\/p>\n

\u201cSelf and the Other\u201d is een lijvig boek, 300 pagina\u2019s, dat Sim las tijdens haar eerste internering in de gevangenis van Leuven (oktober 1944 tot februari 1945). Uit haar celdagboeken blijkt dat ze Engels studeerde, en waarschijnlijk las ze Engelse boeken om te oefenen: (uit \u201cCeldagboek 2<\/a>\u201c)\u00a0\u201c9 november: Een koude rillige herfstdag. We leeren Engelsch \u2013 en \u2019t loopt van stapel \u2013 we hunkeren er naar om te weten of er reeds gelost werden maar elke dag brengt nog nieuwe aanhoudingen. De V. bommen houden ons danig wakker en er heerscht dan een hysterische stemming.\u201d<\/em><\/p>\n

\u201cSelf and the Other\u201d was voor zijn tijd (1911) best wel pittig! Ten bewijze deze commentaar door \u201cChristoph Ehland:\u00a0Middlebrow and Gender, 1890-1945, March 17, 2016<\/a>\u201d over dit boek (met nog wat interessante weetjes over Cross):<\/p>\n

\u201cI do not mean to claim with certainty that Cross herself was queer, although in the absence of much biographical knowledge about Cross\u2019 private life and given the prevalence of queer themes in several of her novels, one should not exclude the possibility. In her astonishing science fiction novel Martha Brown, M.P., whose narrative is based on completely reversed gender roles, for example, Cross quite lovingly enshrines the main character Martha as a chivalrous butch cross-dresser with short hair, pilot\u2019s outfit, and evening tux, and in many of her novels the female face and figure are quite striking sexual subjects of the male narrator\u2019s gaze (Victoria Cross, Martha Brown, M.P: A Girl of To-Morrow, London: Laurie, 1935).
\nIn\u00a0<\/em>\u2018Self and the other\u2019<\/em>, the male narrator Francis effectively describes Naranyah\u2019s face during orgasm, which also signifies spiritual ecstasy (<\/em>Victoria Cross, Self and the other, London: Laurie, 1911, 150). We do know that Cross never married and lived a mobile life with lots of travel, first with her mother, then after her mother\u2019s death) with her uncle Heneage Griffin. She did have an intense friendship, and perhaps even romantic relationship with, an American consul, and later with an Italian diamond dealer to whom she bequeathed her fortune, but no details of these relationships survive.\u201d<\/em><\/p>\n

(Zie bewuste fragment infra)<\/p>\n

\n

Tekst<\/strong> van\u00a0 Sims gedicht \u201cInkeer\u201d, in het licht van haar gevangenschap krijgt de inhoud een diepere laag. De titel is ook dubbel: enerzijds \u2018tot inkeer komen\u2019, anderzijds \u2018zich naar binnen keren\u2019:<\/p>\n

\u201cInkeer<\/em><\/p>\n

Geen rustigheid al zijn we eenzaam God.<\/em>
\nDe dagen groeien uit naar nieuw begeren,<\/em>
\nZal het begrijpen van ons eender lot<\/em>
\nin het geleden leed, de zorgen zachter weren?
\n<\/em>
\nZullen w\u2019aan elke daad een milde toedracht geven<\/em>
\nen ze bepalen naar het eigen hart?<\/em>
\nIs waarheid dat de gesel van het harder leven<\/em>
\nde sterke peiler van \u2019t geluk meet na de smart?
\n<\/em>
\nO, alles wat ons dierbaar was in \u2019t veilig huis,<\/em>
\nde linde aan het erf, de bloesems op de bomen,<\/em>
\nde wei, de laan, de tuin is dit het kruis<\/em>
\ndat w\u2019aan d\u2019herinnering der dagen niet ontkomen?
\n<\/em>
\nWe weten wilde bloemen bloeien in een tuil<\/em>
\nlangs \u2019t hoge raam. We zien de zwaluw scheren<\/em>
\nnaar \u2019t veilig nest, een weelde houdt zich schuil<\/em>
\nonder een mijmring slechts, die we zo node weren.
\n<\/em>
\nMaar die ons het besef der waarde zou vergaren<\/em>
\nvan wat we vroeger als ons tastbaar goed hebben beheerd<\/em>
\ndoch wat w\u2019in week bezit niet wisten te ontwaren,<\/em>
\ndat heeft de greep der eenzaamheid ons gans geleerd<\/em><\/p>\n

(Sim, september \u201947, Vorst)\u201d<\/em><\/p>\n

(Engelse vertaling onderaan deze pagina)<\/p>\n

\n

Het gedicht werd ook gepubliceerd in het \u201cWelfare\u201d tijdschrift \u201cHet Klein Kasteel\u201d voor en door gevangenen (zie hierover bv \u201cInterneringskampen na WOII<\/a>\u2018). Haar broer Bert was er, als ge\u00efnterneerde, redacteur en kon zo af en toe teksten van Sim laten plaatsen (en ook van hemzelf). Zoals vaak in deze publicaties werd de naam van de auteur niet vermeld, hoogstens soms de initialen. Sim schreef er hier zelf haar naam onder in potlood. Ook het citaat van Victoria Cross ontbreekt niet. Het gedicht verscheen in het kerstnummer van 1947 (formaat: A4, 48blz.). Verder in dit nummer ook nog het\u00a0Kerstverhaal \u201cHaar mooiste Kerstfeest\u201d<\/a>\u00a0van 4 blz. geschreven door Sim. Ze noemde het \u201ceen novelle\u201d. Opvallend: net voor Kerstmis, op 24 december 1947, zou Sim in voorlopige vrijheid worden gesteld. Een verhaal apart, zie daarvoor de pagina \u201cIn vrijheid<\/a>\u201c.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Opvallend: het gedicht verscheen ook in \u201cOpbouw\u201d van 15 februari 1948, een ander interneringsmagazine. Op dat ogenblik was Sim al vrij, vandaar dat in potlood werd geschreven: \u201clib\u00e9re\u00e9\u201d (rechts bovenaan). Deze keer wordt Sims voornaam vermeld, de familienaam wordt nog afgekort. Eigenaardig genoeg wordt ook \u201cIC Vilvoorde\u201d als locatie toegevoegd, Sim verbleef in het IC Vorst. Dat was omdat de verschillende IC maandbladen met elkaar teksten deelden (of elkaar vroegen om nieuwe \u201ckopij\u201d). Hier wordt het citaat van Victoria Cross niet toegevoegd, omdat Sim \u201cfree\u201d was?<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Detail (\u201clib\u00e9re\u00e9\u201d rood onderstreept!):<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u201cInkeer\u201d (links bovenaan), hier niet zo prominent als in \u201cHet Klein Kasteel\u201d, waar het een volle bladzijde kreeg:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Fragment uit \u201cSelf and the Other\u201d waarin de protagonist Francis het gelaat beschrijft van Naranyah. De interpretatie die Christoph Ehland hiervan geeft laat ik aan de lezer over\u2026 In ieder geval: Sim heeft het boek wel gelezen!<\/p>\n

\u201cWhen I stopped before her door, I saw it was already open about a foot. How like her, I thought ; and I gently pushed it open and went in. It was a large room; the window was open, too, wide up to its fullest extent, and in it stood a table and a chair pushed back, evidently where she had been sitting. A heavy, wide bed stood between window and door, far removed from both, and by it another console table with a weighty reading-lamp upon it. The wick was turned down, and there was a thick lamp-shade over it, but the steadily burning flame from underneath sent a flood of yellow light over the bed, leaving the ceiling and rest of the room in shadow. And she was lying there asleep between open window and door ; her rings and watch, and some gold, lying in a heap by the lamp ; careless, thoughtless, heedless as usual of all that appertained to self. She was lying on her back, the inimitable grace of her figure, clearly outlined under the thin covering, fully revealed. Both arms were loosely clasped above her head; the linen in the hot night lay open from her chest and throat; showing jts rounded softness and the warm, transparent skin, pulsating gently with her even breath. The face was upturned and sideways, so that the light fell fully on the enchanting curve of the head, in its deep blackness, resting on the pillow. Oh for a pen which should immortalise the divinity, the dignity, the quiet of that perfect face! The arch of the eyebrow, the curve of the nostril, the form of the mouth I approached and stood at the foot-rail of the bed, as a devotee stands at the rail of a shrine. There lay all that to me was highest and sweetest in human nature, all that I really prized on earth.\u201d<\/em><\/p>\n

\n

Als we Sims levensloop en karakter beschouwen mogen we stellen dat het citaat van Victoria Cross op haar lijf geschreven is, zeer waarschijnlijk werd het gedicht \u201cInkeer\u201d erdoor ge\u00efnspireerd\u2026: voelde ze zich ooit \u00e9cht vrij? Het is bv typisch dat ze dacht deze uitspraak via Nand geleerd te hebben\u2026 Aldus lijkt het of Sim op latere leeftijd geen toegang meer had tot haar oorspronkelijke gevoel, of dat (bewust of onbewust?) verdrong.<\/p>\n

De laatste 10\/15 jaar van haar leven was Sim ten prooi aan zware depressies, die hield ze voor de buitenwereld meestal verborgen, maar ze getuigt er wel over in haar latere memoires. En dat ze net uit dat boek citeert is opmerkelijk, maar ook natuurlijk ingegeven door de omstandigheden van de gevangenschap toen. De lectuur van haar dagboek dat ze in gevangenis schrijft (oktober 1944- februari 1945) toont zelfs toen al die “moodswings”: diep verdriet, de afschuw voor de omstandigheden in de cel tegenover de komische uitspattingen met haar celgenotes.
\nVandaar de herkenbaarheid toen met wat Victoria Cross schrijft, en het zich niet meer herinneren later dat het een citaat was dat ze zelf gevonden had. Sommige trauma’s worden verdrongen omdat ze te pijnlijk zijn, maar restanten blijken dan toch nog te overleven, maar niet meer gekoppeld aan de oorspronkelijke pijn.<\/p>\n

“Vision upon vision of hopeless breakdown, of helpless invalidism, of death, rushed through my mind. Dark shadows, like the presage of evils days, fled across the blank wall fronting me, the sorrowful predictions in the wailing choruses of the Greek tragedies seemed to fill the air. <\/em>A nameless, causeless, baseless Horror was upon me. An abject Misery fettered me, clung to me.\u00a0<\/em>Oh, to be free, to escape, escape! But from one\u2019s Self there is no escape.”<\/em><\/span><\/p>\n

In dit fragment schrijft Cross ook: “the sorrowful predictions in the wailing choruses of the Greek tragedies”. Sims was leerkracht geschiedenis, en de Griekse tragedies en de Hellenistische wereld waren haar wel bekend. Ze putte er vaak uit in haar latere gelegenheidsgedichten voor vrienden, collega’s en kennissen.<\/p>\n

\n

Addendum<\/strong><\/p>\n

Naast het jarenlange zoeken naar de oorsprong van het citaat, raakte ik, eenmaal de bron gevonden, in de ban van Victoria Cross. Dat kwam omdat er maar heel weinig foto\u2019s van haar te vinden zijn, wat vreemd is, gezien haar succes als schrijfster. Daarom heb ik verschillende auteurs gecontacteerd die over haar en deze periode geschreven hebben. Dat bracht me naar universiteiten in Engeland en Amerika (*). Maar ook daar bleef men het antwoord schuldig: Victoria Cross bleek heel gesteld te zijn op haar privacy. Er circuleerde slechts \u00e9\u00e9n foto (zie hierboven) van een portret schilderijtje dat op zijn beurt gebaseerd was op een foto waarop Victoria blijkbaar poseerde. E\u00e9n van de gecontacteerden raadde me aan te informeren bij de National Portrait Gallery in Londen. Die bleken in het bezit te zijn van drie \u201cglass plate negatives\u201d, helaas nog niet gedigitaliseerd. Dat kon wel na betaling. Maar de National Portrait Gallery was zo vriendelijk ze gratis te digitaliseren, tezamen met nog een hele reeks andere portretten. Of misschien heb ik het instituut op het juiste moment aangeschreven?
\nDoor mijn doorgedreven onderzoek, o.a. bij de\u00a0familie website<\/a>\u00a0waarin Victoria Cross ook is opgenomen, kwam ik te weten waar ze begraven is:\u00a0Lanzo d\u2019Intelvi<\/a>, een dorpje op de grens van Zwitserland en Itali\u00eb, met uitzicht op het Lago di Como. Een prachtige streek.<\/p>\n

Ingang begraafplaats (Google Streetview):<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

De beheerder van de website was ook dankbaar dat ik de weg gevonden had naar meer foto\u2019s. Het is nu ook duidelijk dat dit waarschijnlijk de enige foto\u2019s zijn waar ze voor poseerde, en dat bijgevolg de schilderijtjes hiervan zijn afgeleid.
\nVictoria (Ann Sophie Cory) poseerde op 2 maart 1915 voor de camera van de\u00a0Bassano Sudio in Londen<\/a>.<\/p>\n

\"\"\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/a>\"\"\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Bezoek aan de laatste rustplaats van Victoria Cross in Lanzo d\u2019Intelvi, Itali\u00eb, december 2021: ><\/p>\n

Ter plaatse volgde een nieuw hoofdstuk in wat meer en meer een \u201cnever ending story\u201d lijkt te worden: aan de ingang van het kerkhof een bericht dat enkele grafconcessies verlopen waren en binnenkort zouden verwijderd worden. Onderaan de lijst: twee maal de naam \u201cGriffin\u201d, die van Victoria Cross (begraven als Vivien Cory Griffin) en haar oom Heanage MacKenzie Griffin. Na contact met de gemeente blijkt dat beide concessies kunnen verlengd worden tot 2039 voor de prijs van\u2026 2 x 1250\u20ac (geen tikfout!). Ik heb de familie op de hoogte gebracht (augustus 2022). Benieuwd naar hun reactie.<\/p>\n

De melding aan de ingang van het kerkhof. Op de lijst rechts: \u201cnr. 29 GRIFFIN 1959 \u2013 LOC 261\u201d en \u201cnr. 30 GRIFFIN 1959 \u2013 LOC 260\u201d. Het jaartal verwijst naar de aanvang van de concessie (die liep tot 2019), LOC = locatie. Nr. 261 is het graf van Victoria Cross (Vivien Cory Griffin), met een kleine foto.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

De graven zijn ingebouwd in rijen boven elkaar in de muren. Het is een prachtig staaltje architectuur:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Graf nr. 261: Vivien Cory Griffin, met fotootje:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Filmpje van bezoek aan de laatste rustplaats van Victoria Cross in Lanzo d’Intelvi (december 2021):<\/p>\n