4de brief<\/p>\n
Gistel, den 11.8.50<\/em> Beste Simone, Nacht aan de Leie<\/em><\/p>\n Topazen maan, de bomen,<\/em> Diep-duistre stilte nadert,<\/em> En heel ons duister wezen<\/em> Waatren langs de bomen,<\/em> En aan zijn grond ontloken<\/em> Laten wij na dit lijden<\/em> Commentaar<\/em><\/strong><\/p>\n (1)\u00a0“de rozentuinen van Ispahan”<\/em>: Isfahan<\/a>, de tweede grootste stad van Iran (ook bekend door het gedicht “De Tuinman en de Dood<\/a>“, van P.N. Van Eyck). Maar vooral bekend om zijn vele rozentuinen, met o.a. de “Rosa ‘Ispahan<\/span>‘<\/a>“.<\/p>\n (2)\u00a0“mijn studio”<\/em>: Nand schilderde al van jongsaf (autodidact), het was na zijn vrijlating de enige mogelijkheid om wat inkomen te verzamelen, vermits hem al zijn burgerrechten ontnomen waren door de rechtbank (proces dagblad “Volk en Staat<\/span><\/a>“). Zijn studio, die hij ook gebruikte als atelier, bevond zich te Gistel in het ouderlijk huis waar hij inwoonde.<\/p>\n (3) zie opmerking 3 bij zijn (eerste) brief van 6 augustus<\/a>.<\/p>\n (4)\u00a0“Prometheus”<\/em>: Griekse mythe, zie het verhaal hier<\/a><\/p>\n (5)\u00a0“Beethoven”<\/em>: een verwijzing naar diens “Ode an die Freude<\/a>”<\/p>\n
\nKl. Warande 22<\/em><\/p>\n
\nEen vreemde gemoedsopwelling dreef mij ertoe je brief niet onmiddellijk te openen. Ik stond buiten aan \u2019t hekken toen de bode hem bracht, en schoof de witte enveloppe in mijn binnenzak (aan mijn hart, hm!). Ongeopend weggeborgen als een schoon geheim, met lettertekens waarin zoet leven trilt, heb ik hem welbewust laten zitten en rondgedragen, en eerst in een ingetogen ogenblik heb ik de zegels verbroken. En zie \u2013 wat ik in openlucht niet zou hebben bemerkt \u2013 uit het opengevouwen papier steeg een aroom op als uit de rozentuinen van Ispahan\u2026 (1) een geur die mijn studio (2) met een aanwezigheid bevolkte, zo werkelijk en toch onwezenlijk. Zoete pijn van een parfum dat mij sinds dien nacht vervolgt en met zijn beminnelijke opdringerigheid bedwelmt!
\nIk ben deze namiddag op mijn fiets gesprongen en heb mijn geliefkoosden rit naar de duinen gemaakt. (3) Ik ben n.l. ook een zonaanbidder, en loop gaarne met mijn worstelaarsromp in de zon\u2026 Het gebeurt echter nog zelden, daar ik te ver van het water afwoon. Het zijn fijne uren bij duinen en zee! Maar vandaag voelde ik rondom mij een onbehaaglijk tekort, een gemis. \u201cWas zij maar hier\u2026\u201d zong het in mij. En de zee die mijn hart begrijpt zong ook: \u201cwas zij maar hier\u2026\u201d
\nHet is zoals je schrijft: de felle aandoeningen van de jongste jaren maakten ons gemoed al te ontvankelijk voor pijn en ontgoocheling. (3) Je vraagt mij of ik het vreemd vind dat je weemoed je niet verlaat? Vreemd zou ik het vinden ware het andersom. Jij, een dichteres, leeft dieper dan de anderen \u2013 acht jezelf gelukkig dat het maar een \u201czomeke\u201d is.
\nBeklaag hen wie het haren kleed der totale eenzaamheid de huid en het hart vervreet, die te midden van drukte en vertier koud en vreugdeloos blijven, die weten, pijnlijk-helder, dat al wat begint een einde hebben moet, en beseffen, hoe ze ook meelachen en zingen, dat alles op den duur bitter smaakt omdat de smart onontkoombaar is en nutteloos. Hoe zou ik het vreemd vinden dat weemoed je overal vergezelt? Wie wezenlijk diep leeft kan dit gezelschap niet ontgaan. Hem vreet, gelijk bij Prometheus, een arend de lever op. (4) Maar den sterken is het gegeven om den barsen snavel te lachen, en trots hun smart, ja dank zij hun smart te groeien. Smart maakt elke vreugde heviger en rijker \u2013 uit smart schept de kunstenaar louter vreugde. (Beethoven!) (5)\u00a0 En zo geleefd (daar zijn wij het eens) is leven schoon.
\nHet leven is een verbazend en huiveringwekkend wonder, en boeit uitermate. Een blik, een woord kan ons ineens de bodemloosheid van de ons omringende raadselen en het raadsel in onszelf doen aanvoelen, en zo vervoeren dat elke gereedgemaakte waarheid er armelijk en beklagenswaardig tegen afsteekt. Doch zulks te doorgronden is een genade waaraan weinigen deelachtig zijn..?. Zondag j.l.\u00a0 (6) met jou gelaat zo dicht en vreemd tegen het mijne was het mij gegeven dit te beleven \u2013 en het werd tot een vers dat je hierbij vindt.
\nIk moet je nog wat zeggen over je sonnet. Er steekt wel lyrische adem in, en het wint aan beweging en vaart naar het einde toe; het woordje \u201conuitgesproken\u201d staat er treffend op zijn plaats. Wat mij vooral bekoorde en\u2026 ontroerde was het \u201cbeschroomd\u201d gebaar waarmee het werd geschonken, en waarvoor ik slechts \u00e9\u00e9n antwoord ken, dat niet per brief kan worden verstuurd!
\nWanneer zien wij elkaar weer? Brussel ligt zover van Gistel! Ben je vrij in de week, of alleen de zondag? Kan je all\u00e9\u00e9n weg? Een rustige namiddag in Brugge, ver van alle drukte, bij Memling bv. ware niet slecht. Wat denk je ervan? Of ergens in een keurige dansgelegenheid? Vroeger was de Kursaal in Oostende voortreffelijk: nu is er niets meer. Is jou Knokke bekend? In Oost-Duinkerke wordt eerlang nog een feestje in \u2019t vooruitzicht gesteld. (7) Laat mij eens weten wat je het liefst hebt.
\nMet genegen groet, je
\nNand<\/p>\n
\nen boven ons de nacht;<\/em>
\n\u2018k omvat uw hoofd met schromen:<\/em>
\nuw wang is warm en zacht.<\/em><\/p>\n
\nomwindt ons lauw en loom;<\/em>
\nbeneden in \u2019t gebladert<\/em>
\nglimt maan in tragen schroom.<\/em><\/p>\n
\nfluistert een heimlijk woord,<\/em>
\ngelijk een bloem gerezen<\/em>
\naan donkren waterboord.<\/em><\/p>\n
\nuw diep is stil en zwart,<\/em>
\nmaar zwarter dan uw stromen,<\/em>
\nen dieper, is dit hart.<\/em><\/p>\n
\nbloeit stil een bloesem klaar:<\/em>
\neen woord onuitgesproken,<\/em>
\neen schoon en schuw gebaar.<\/em><\/p>\n
\nweer aadmen, diep en zacht,<\/em>
\nzalig-gedreven glijden<\/em>
\nals waatren door den nacht.<\/em><\/p>\n